Bepaling Schizofreniespectrum, andere psychotische stoornissen en bipolaire stoornissen

Schizofrenie behoort tot de meest invaliderende psychiatrische aandoeningen. Schizofrenie wordt gekenmerkt door psychotische perioden met zogeheten positieve symptomen, zoals wanen, hallucinaties, gedesorganiseerd denken of spreken of gedesorganiseerde of abnormale psychomotoriek, waaronder katatonie. Voor, tijdens en na psychotische perioden zijn er vaak ook negatieve symptomen (spraakarmoede, initiatiefverlies, vervlakking van het gevoelsleven, sociale teruggetrokkenheid) en cognitieve functiestoornissen (onder andere stoornissen in concentratie, geheugen en planning).

Selectie van alleen verzekerden met schizofrenie in de declaratiegegevens lukt niet. In eerste instantie was het plan om verzekerden met schizofrenie te selecteren op basis van een DBC (gespecialiseerde GGZ en medisch specialistische zorg) in combinatie met >180 DDD’s antipsychotica. Het bleek dat deze combinatie leidt tot een onderschatting van het aantal verzekerden met Schizofrenie: 65% van de patiënten met een DBC kreeg >180 DDD’s antipsychotica. Om deze reden is gekozen om de categorie te verbreden: Schizofrenie en psychotische stoornissen. Hierdoor vallen ook diagnoses als een waanstoornis en schizoaffectieve stoornis eronder. Dit zijn ook chronische aandoeningen. Helaas vallen ook de kortdurende psychotische stoornissen hieronder, wat volgens onze definitie geen chronische aandoeningen zijn. Daarnaast krijgen patiënten met een bipolaire stoornis ook vaak deze medicatie. Omdat het ook gaat om een sterk invaliderende aandoening, worden ze hier samen genomen. Inmiddels hebben DBC’s gespecialiseerde GGZ plaatsgemaakt voor zorgprestaties GGZ.

Voor patiënten met een bipolaire stoornis is de medicatie vaak niet specifiek voor een bipolaire stoornis. Het grootste deel van deze patiënten zal waarschijnlijk onder behandeling zijn van de gespecialiseerde GGZ. Echter, in de laatste jaren worden patiënten met een stabiele bipolaire stoornis ook behandeld in de basis GGZ en huisarts. Deze kunnen wij lastiger identificeren op basis van de ZPD gegevens.

Voor de bepaling van Schizofrenie en psychotische stoornissen maken we alleen gebruik van de gegevens van de gespecialiseerde GGZ en medisch specialistische zorg. Schizofrenie is altijd een tweedelijnsbehandeling, behalve als patiënten zodanig zijn gestabiliseerd dat ze terug verwezen kunnen worden naar de huisarts/POH. Daarnaast worden patiënten geïdentificeerd indien zij in twee jaar declaraties hebben voor >180 DDD’s antipsychotica.

• Multidisciplinaire richtlijn schizofrenie¹

• Multidisciplinaire richtlijn Bipolaire stoornissen²

• Farmaceutische kostengroepen risicoverevening

DBC medisch specialistische zorg

Extramurale geneesmiddelen

• Verzekerden die twee jaar op rij >180 DDD’s antipsychotica (N05A) gebruiken³.

GGZ ZPD

In 2022 is het Zorgprestatiemodel in de plaats gekomen van de DBC-bekostiging in de GGZ. Daarbij is overgestapt op de diagnosecodering uit DSM-V.

Tot 2023:

Met ZPD-gegevens werden 8,0 per 1.000 verzekerden met schizofrenie en psychotische stoornissen geïdentificeerd: 1,3% o.b.v. medisch specialistische zorg en 61,2% o.b.v. GGZ en 68,4% o.b.v. farmaceutische zorg.* De prevalentie van schizofrenie in de huisartsenpraktijk is lager: 2,8 per 1.000 ingeschreven patiënten; 2,4 per 1.000 voor affectieve psychose en 2,1 per 1.000 voor andere/niet gespecificeerde psychose(n). Dit komt enigszins overeen.

*De prevalentiecijfers worden per jaar berekend op basis van het voorkomen van bovengenoemde declaratiecodes in het de declaratiebestanden van het desbetreffende jaar. In het geval er declaratieregels voor specifieke verzekeraars, zorginstellingen of groepen verzekerden niet of onvolledig zijn aangeleverd worden deze declaratieregels geëxcludeerd bij het berekenen van de prevalentiecijfers.

1. Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. Richtlijn schizofrenie. Utrecht; 2012.

2. Trimbos Instituut. Richtlijn bipolaire stoornissen (NVvP, 2015).

3. Quetiapine (N05AH04) wordt ook off-label in 100 mg voorgeschreven als slaapmedicatie of bij persoonlijkheidsstoornissen. Omdat de DDD voor Quatiapine 400 mg is, zullen deze niet mee worden genomen bij >180 DDD’s.