Bronnen en methoden

Zorginstituut Nederland is de bron voor de officiële financiële cijfers over verzekerde zorg in Nederland. Voor de uitvoering van zijn wettelijke taken heeft het Zorginstituut daarnaast de beschikking over declaratiegegevens van zorgverzekeraars en zorgkantoren die via Vektis binnenkomen. Ook ontvangt het Zorginstituut gegevens vanuit de iWlz, de Belastingdienst, het CAK en de NZa.

De tabellen voor de Zorgverzekeringswet (Zvw) zijn gebaseerd op de verantwoordingscijfers van de zorgverzekeraars. Deze worden elk kwartaal uitgevraagd volgens de bij wet vastgelegde uitvraag welke omgeschreven staat in de Gegevensuitvraag Zorgverzekeringswet. De cijfers van de verschillende zorgverzekeraars worden bij elkaar opgeteld en op Zorgcijfersdatabank worden deze totalen, die het landelijk beeld per zorgsector weergeven, gepresenteerd. Het gaat hier om een schatting van de te verwachten eindstand door zorgverzekeraars.

Omdat het Zorginstituut beschikking heeft over declaratiedata is het mogelijk op veel dieper niveau onderzoek te doen en inzichten over de zorgkosten te presenteren. Met de declaratiebestanden van de zorgverzekeraars zijn voor bijna alle sectoren verdiepingsslagen aangebracht. De totalen van de declaratiedata zijn gecorrigeerd naar de stand uit de verantwoordingscijfers.

Alle declaratiesets worden door het Zorginstituut gecontroleerd op compleetheid.
Als een declaratiebestand onvoldoende gevuld is, wordt de verdiepende slag in principe niet getoond.

De indeling die gehanteerd wordt, is dezelfde zoals die in het Gegevensuitvraag Zorgverzekeringswet omgeschreven staat. In de specificatie is het mogelijk om te kiezen voor kosten per verzekerde, per gebruiker of per prestatie (per volume).

Hier worden de totale kosten gedeeld door respectievelijk:
- het totaal aan ingeschreven verzekerden (inclusief kinderen), zoals de zorgverzekeraars dat hebben doorgegeven aan het Zorginstituut. Klik meer uitleg daarover hier.
- het totaal aantal unieke gebruikers geaggregeerd uit de declaratiebestanden;
- het totaal aantal prestaties geaggregeerd uit de declaratiebestanden.

Zodra alle kwartaalcijfers gecontroleerd zijn en opgestuurd zijn naar het ministerie en andere partijen, komen de cijfers ook online op Zorgcijfersdatabank.
Voor 2026 is het updateschema hier te vinden.

Voor de Wet langdurige zorg (Wlz) geldt dat de tabellen (grotendeels) gebaseerd zijn op declaraties die het Zorginstituut elk kwartaal van de zorgkantoren ontvangt via Vektis. Op basis van de prestatiecodes in de declaratiedata is het mogelijk om een gedetailleerde indeling van de zorgkosten en volumen te presenteren. De indeling die hiervoor wordt gehanteerd is naar leveringsvorm en naar geleverd zorgprofiel.

We onderscheiden de volgende leveringsvormen:

• verblijf (waaronder vallen: zorg met verblijf, deeltijdverblijf en verblijf overig zoals logeren en crisisopvang);

• volledig pakket thuis (VPT);

• modulair pakket thuis (MPT); en

• niet toewijsbaar naar leveringsvorm.

Voor zorg met verblijf en VPT worden de declaraties nog verder onderverdeeld naar zorgprofiel, o.b.v. de prestatiecodes voor de verschillende zorgprofielen. Deze prestaties worden beschouwd als ‘hoofdprestatie’ waaraan ‘nevenprestaties’ kunnen worden gekoppeld, zoals bijvoorbeeld extramurale Wlz-behandeling, dagbesteding, vervoer, toeslagen, opslagen en meerzorg.

De prestatiecodes MPT worden ingedeeld naar functie/zorgvorm, waaronder verpleging, verzorging, huishoudelijke hulp, vervoer etc.

Prestaties die niet toegewezen kunnen worden naar de leveringsvormen verblijf, VPT of MPT of die logischerwijs niet in te delen zijn in zorgprofielen, worden opgenomen in de categorie ‘niet toewijsbaar naar leveringsvorm’.

Naast de cijfers gebaseerd op declaratiedata, bevatten de tabellen uit de Wlz nog een aantal macroposten waar nog geen declaraties voor beschikbaar zijn en die daarom gebaseerd zijn op verantwoordingscijfers van o.a. het CAK, de NZa en de SVB. Deze macroposten betreffen de overige zorgkosten, persoonsgebonden budget en een verschilpost, welke zichtbaar zijn in het hoogste niveau van de meerjaren- en jaartabellen.

De Wlz tabellen worden gedurende het lopende jaar steeds vernieuwd met de meest actuele data, wat betekent dat de totalen van het lopende jaar elk kwartaal steeds verder oplopen naarmate er meer zorg geleverd is.

Voor de genees- en hulpmiddelen maakte het Zorginstituut gebruik van gegevensbestanden die 19 zorgverzekeraars in het kader van het Geneesmiddeleninformatieproject (GIP) leveren. Vanaf 2026 stapt het Zorginstituut echter over op de declaratiestroom van verzekeraars via Vektis.

Bij de gegevensverwerking, het classificeren van de data en het opstellen van rapportages, maken we intensief gebruik van informatiesystemen van derden, waaronder de G-Standaard van Z-Index, het Bever-hulp­middelenbestand van Nigella en de ATC/DDD-indexen van de WHO.