Factsheet ontwikkeling en gebruik van het Wlz-pgb

Binnen de Wet langdurig zorg (Wlz) kan zorg worden ontvangen via zorg in natura of een persoonsgebonden budget (pgb). Binnen een pgb kunnen mensen zelf zorg op maat inkopen. Momenteel zijn er weinig inzichten over de totale uitgaven aan pgb binnen de Wlz. Rond de 10% van de Wlz-uitgaven worden gedaan aan het Wlz-pgb, waarbinnen het merendeel wordt besteed aan de gehandicaptenzorg. In de periode van 2018-2025 stegen de kosten van het Wlz-pgb gemiddeld met 10% per jaar en steeg het aantal gebruikers gemiddeld met 6% per jaar.

De totale kosten binnen de Wlz zijn in de afgelopen jaren toegenomen van 21 miljard in 2018 tot 38 miljard in 2025 (Figuur 1). Dit is een toename van 80%. De kosten voor pgb binnen de Wlz in die periode stegen harder, namelijk met 95%. De verhouding van de kosten tussen zorg in natura en pgb zijn in de periode van 2018-2025 vrijwel hetzelfde gebleven.

In 2025 vormen de kosten van het Wlz-pgb 10% van de totale kosten binnen de Wlz, waarvan 69% van de kosten onder Wlz-pgb gehandicaptenzorg valt. Binnen de drie sectoren verschilt de verhouding van de kosten aan de zorg in natura en pgb (Figuur 2-4). In 2025 was het aandeel van de kosten van het Wlz-pgb het hoogst binnen de gehandicaptenzorg met 18%. Het aandeel pgb binnen de verpleging en verzorging was 4% en binnen de geestelijke gezondheidszorg 12%.

Het aantal gebruikers van het Wlz-pgb is gestegen van 47.290 in 2018 naar 71.296 in 2025 (Figuur 5). De laatste twee jaar is het totaal aantal gebruikers redelijk stabiel gebleven, met een stijging van 0,4% in 2024 en 2% in 2025. In de steeg het aantal gebruikers jaarlijks tussen de 4-14%, met een samengestelde jaarlijkse groei van 8%. De gemiddelde kosten per gebruiker verschillen per sector en zijn het hoogst binnen de gehandicaptenzorg (Figuur 6). Daarnaast zijn de kosten per gebruiker elk jaar toegenomen.

In 2025 maakten 43.573 personen gebruik van het Wlz-pgb voor de gehandicaptenzorg, 20.348 voor de verpleging en verzorging en 7.211 voor de geestelijke gezondheidszorg. De gemiddelde leeftijd van gebruikers binnen de gehandicaptenzorg was 31 jaar. Bij verpleging en verzorging was dit 80 jaar, en in de geestelijke gezondheidszorg 44 jaar. Het percentage gebruikers dat vrouw was verschilde ook tussen de sectoren: gehandicaptenzorg – 42%, verpleging en verzorging – 61% en geestelijke gezondheidszorg – 35%.

Om zorg vanuit het Wlz-pgb vergoed te krijgen is er een zorgovereenkomst nodig. Een zorgovereenkomst is een contract tussen de persoon die zorg nodig heeft en de persoon die zorg verleent. Tussen de sectoren verschilt het aantal zorgovereenkomsten per gebruiker (Figuur 7). Met name het aantal gebruikers met één zorgovereenkomst verschilt per sector, dat het laagste is binnen de gehandicaptenzorg. Het gemiddelde aantal zorgovereenkomsten per gebruiker was 3,5 binnen de gehandicaptenzorg, 2,5 binnen verpleging en verzorging en 2,4 binnen de geestelijke gezondheidszorg.

Binnen de verpleging en verzorging en geestelijke gezondheidszorg is het aandeel gebruikers met een laag huishoudinkomen relatief groter dan het aandeel gebruikers met een midden of hoog huishoudinkomen in vergelijking met de landelijke percentielen (Figuur 8). Binnen de gehandicaptenzorg komt de verdeling van het huishoudinkomen naar laag, midden en hoog grotendeels overeen met de verwachting op basis van de landelijke percentielen.

Een pgb is te combineren met zorg vanuit een modulair pakket thuis (mpt), waarbij het pgb wordt verminderd met de kosten van het mpt (Artikel 5.1 Regeling langdurige zorg). Binnen de geestelijke gezondheidszorg wordt voornamelijk gebruik gemaakt van de combinatie pgb met mpt (84%) (Figuur 9). Binnen de gehandicaptenzorg (59%) en verpleging en verzorging (49%) wordt er minder vaak gebruik gemaakt van de combinatie pgb met mpt.

In 2025 vallen de gemiddelde pgb-kosten per gebruiker zoals verwacht lager uit voor gebruikers die tevens gebruik maken van mpt (Figuur 10). Het verschil in de gemiddelde pgb-kosten is binnen de gehandicaptenzorg echter een stuk kleiner (12%) vergeleken met verpleging en verzorging (43%) en de geestelijke gezondheidszorg (34%). Binnen de gehandicaptenzorg zien we bij gebruikers van pgb in combinatie met mpt dat de gemiddelde kosten per gebruiker (pgb en mpt) hoger zijn vergeleken met gebruikers die alleen pgb gebruiken. Binnen de sector verpleging en verzorging en de sector geestelijke gezondheidszorg zijn de gemiddelde kosten bij gebruikers van pgb in combinatie met mpt juist lager vergeleken met gebruikers die alleen pgb gebruiken.

Methodiek

De gebruikte gegevens over de zorg in natura binnen de Wlz zijn afkomstig vanuit zorgkantoren (via Vektis) en de gegevens over het pgb vanuit de Sociale Verzekeringsbank (SVB).

De pgb bestedingen zijn opgeschoond door negatieve bedragen waarbij voor dezelfde zorgovereenkomst in dezelfde maand hetzelfde positieve bedrag gedeclareerd was zijn tegen elkaar weggestreept. De overige negatieve bedragen zijn weggezet in een sluitpost. De hoogte van de sluitpost varieerde tussen de 0,1-0,5% van de totale pgb-kosten over de jaren 2018-2025. Bepaling van het huishoudinkomen zijn op basis van inkomensgegevens afkomstig van de Belastingdienst. Gegevens over huishoudinkomen zijn nog aan verandering onderhevig.

Colofon

Auteurs: team Fondsbeheer & Analyse zorgkostenontwikkeling

Publicatiedatum: 01-09-2026

Contact: via contactformulier